Open Banking và BaaS thường được nhắc cùng nhau, nhưng không nên gộp hai khái niệm này thành một.

Open Banking thường nghiêng về chia sẻ dữ liệu và năng lực qua API, với sự đồng ý của khách hàng hoặc trong một cơ chế kết nối được kiểm soát. Nói đơn giản, Open Banking cho phép dữ liệu, dịch vụ hoặc capability của ngân hàng được kết nối với bên thứ ba theo một cách có cấu trúc.

Ở góc nhìn khách hàng, Open Banking có thể giúp họ nhìn thấy thông tin tài chính ở nhiều nơi, dùng dữ liệu ngân hàng để nhận dịch vụ tốt hơn, hoặc cho phép một ứng dụng bên ngoài truy cập một số thông tin tài chính nhất định theo quyền được cấp.

Ở góc nhìn ngân hàng, Open Banking là cách mở một phần năng lực ra ngoài mà vẫn giữ khả năng kiểm soát. Mở ở đây không có nghĩa là buông. Mở là thiết kế cơ chế để bên thứ ba có thể kết nối, nhưng trong giới hạn được định nghĩa rõ về dữ liệu, quyền truy cập, mục đích sử dụng, thời hạn, xác thực, ghi nhận, giám sát và thu hồi.

BaaS lại đi xa hơn.

BaaS, hay Banking-as-a-Service, là khi đối tác phi ngân hàng có thể dùng hạ tầng, giấy phép, năng lực vận hành và khả năng tuân thủ của ngân hàng để cung cấp dịch vụ tài chính trong trải nghiệm của họ.

Một ứng dụng không phải ngân hàng có thể có tài khoản, thẻ, thanh toán, chuyển tiền, tín dụng hoặc một số dịch vụ tài chính khác được nhúng vào hành trình của mình. Khách hàng có thể cảm nhận rằng họ đang dùng dịch vụ trong một hệ sinh thái phi ngân hàng, nhưng phía sau là hạ tầng ngân hàng, quy trình ngân hàng, quản trị rủi ro ngân hàng và cơ chế tuân thủ ngân hàng.

Vì vậy, có thể hiểu ngắn gọn:

Open Banking là mở dữ liệu hoặc năng lực qua API.
BaaS là ngân hàng đứng phía sau một trải nghiệm tài chính của đối tác.

Một bên nhấn mạnh đến kết nối và chia sẻ.
Một bên nhấn mạnh đến việc ngân hàng trở thành hạ tầng dịch vụ.

Hai cách “mở” này đặt ra hai bài toán rất khác nhau.

Với Open Banking, câu hỏi lớn là: dữ liệu nào được chia sẻ, ai cấp quyền, ai truy cập, truy cập để làm gì, trong bao lâu, và khách hàng có thể kiểm soát quyền đó như thế nào?

Với BaaS, câu hỏi lớn là: ai sở hữu trải nghiệm khách hàng cuối, ai chịu trách nhiệm khi có sự cố, ai kiểm soát quy trình, ai chịu rủi ro vận hành, ai chịu rủi ro tuân thủ, và thương hiệu nào sẽ đứng trước khách hàng?

Nếu không phân biệt rõ, ngân hàng rất dễ rơi vào trạng thái nói về “mở” một cách chung chung.

Mà trong chiến lược, mở chung chung là rất nguy hiểm.

Bởi vì mỗi loại mở sẽ kéo theo một loại trách nhiệm khác nhau.

Một API dữ liệu giao dịch không giống một API thanh toán. Một API định danh không giống một API tín dụng. Một kết nối với fintech chuyên biệt không giống một kết nối với siêu ứng dụng có hàng triệu người dùng. Một mô hình đối tác chỉ dẫn khách hàng về ngân hàng không giống mô hình đối tác đứng trước mặt khách hàng và ngân hàng đứng phía sau.

Hiểu đúng khái niệm là điều kiện để hỏi đúng câu hỏi chiến lược.

Vì “mở” theo nghĩa Open Banking và “mở” theo nghĩa BaaS đặt ra hai bài toán rủi ro, vận hành và trách nhiệm khác nhau.